Chương Mười Ba - Cơ sở dữ liệu (Database)
Table, Record và Field
Nói đến cơ sở dữ liệu, ta lập tức nghĩ đến SQLServer, Access hay Oracle .v.v., những nơi chứa rất nhiều dữ liệu để ta có thể lưu trữ hay lấy chúng ra một cách tiện lợi và nhanh chóng. Hầu hết các chương trình ta viết đều có truy cập cơ sở dữ liệu, và ta dùng nó như một công cụ để làm việc với rất nhiều dữ liệu trong khi tập trung vào việc lập trình phần giao diện với người dùng (users). Do đó ta cần có một kiến thức căn bản về kiến trúc của cơ sở dữ liệu để hiểu lý do tạo sao ta thiết kế hay truy cập nó theo những cách nhất định. Ta sẽ dùng Access Database biblio.mdb, nằm ở C:Program FilesMicrosoft Visual StudioVB98iblio.mdb để minh họa các ý niệm cần biết về cơ sở dữ liệu. Trong database nầy có 4 tables: Authors (tác giả), Publishers (nhà xuất bản), Titles (đề mục) và Title Author.


Table Authors chứa nhiều records. Mỗi record trong table Authors chứa 3 fields: Au_ID, Author và Year Born (năm sanh). Ta có thể trình bày Table Authors dưới dạng một spreadsheet như sau:


Vì cùng một field của các records hiển thị trong cùng một cột của spreadsheet, nên ta cũng nói đến một field như một column (cột). Và vì mỗi data record chiếm một row (hàng) của spreadsheet, nên có khi ta cũng nói đến một record như một row. Thật tình mà nói, ta không cần phải có một computer để lưu trữ hay làm việc với một table như Authors nầy. Ta đã có thể dùng một hộp cạt, trên mỗi cạt ta ghi các chi tiết Au_ID, Author và Year Born của một Author. Như thế mỗi tấm cạt tương đương với một record và nguyên cái hộp là tương đương với Table Authors. Ta sẽ sắp các cạt trong hộp theo thứ tự của số Au_ID để có thể truy cập record nhanh chóng khi biết Au_ID. Chỉ khổ một nỗi, nếu muốn biết có bao nhiêu tác giả, trong số 300 cạt trong hộp, già hơn 50 tuổi thì phải mất vài phút mới có thể trả lời được. Database trong computer nhanh hơn một hệ thống bằng tay (Manual) là ở chỗ đó.
Primary Key và Index
Để tránh sự trùng hợp, thường thường có một field của record, thí dụ như Au_ID trong Table Authors, được dành ra để chứa một trị số độc đáo (unique). Tức là trong Table Authors chỉ có một record với field Au_ID có trị số ấy mà thôi. Ta gọi nó là Primary Key.


Không phải lúc nào ta cũng muốn truy cập một record Author dựa vào Au_ID. Nhiều khi ta muốn dùng chính tên của Author để truy cập, do đó ta cũng cần phải sort sẵn các records theo thứ tự alphabet. Ta cũng có thể hợp nhiều fields lại để sort các records. Thật ra, chính các records không cần phải được dời đi để nằm đúng vị trí thứ tự. Ta chỉ cần nhớ vị trí của nó ở đâu trong table là đủ rồi. Cái field hay tập hợp của nhiều fields (thí dụ surname và firstname ) để dùng vào việc sorting nầy được gọi là Index (ngón tay chỉ). Một Table có thể có một hay nhiều Index. Mỗi Index sẽ là một table nhỏ của những pointers, chứa vị trí của các records trong Table Authors. Nó giống như mục lục index ở cuối một cuốn sách chứa trang số để chỉ ta đến đúng phần ta muốn tìm trong quyển sách. Khi thiết kế một Table ta chỉ định Datatype của mỗi field để có thể kiểm tra data cho vào có hợp lệ hay không. Các Datatypes thông dụng là Number, String (để chứa Text), Boolean (Yes/No), Currency (để chứa trị số tiền) và Date (để chứa date/time). Datatype Number lại gồm có nhiều loại datatypes về con số như Integer, Long (integer chiếm 32 bits), Single, Double, .v.v. Dưới đây là Datatypes của các fields trong record Author:


Có loại Datatype đặc biệt tên là AutoNumber. Thật ra nó là Long nhưng trị số được phát sinh tự động mỗi khi ta thêm một record mới vào Table. Ta không làm gì hơn là phải chấp nhận con số ấy.
Relationship và Foreign Key
Bây giờ, nếu bạn đang chạy Microsoft Access để quan sát database biblio.mdb, bạn có thể dùng Menu Command Tools | Relationships như sau để xem sự liên hệ (relationships) giữa các tables.


Access sẽ hiển thị giao thoại Relationships, trong đó mỗi table có chứa tên các fields. Mỗi table lại có một hay hai sợi dây nối qua các tables klhác. Mỗi sợi dây là một mối liên hệ (relationship), nó nối một field